Gündəlik həyatda tez-tez yorğunluqdan, səbəbsiz çəki artımından və ya dərinin qurumasından şikayət edirik. Çox vaxt bu halları iş stresinə və ya yuxusuzluğa bağlasaq da, əslində orqanizmimiz bizə daha dərin bir mesaj verir ki, bu da xalq arasında tənbəl zob kimi tanınan hipotireozdur.
Qalxanabənzər vəzi boğazın ön hissəsində yerləşən, kəpənək formasında kiçik bir orqandır. Kiçik olmasına baxmayaraq, o, bədənimizin “enerji stansiyası” rolunu oynayır.
Bu vəzi kifayət qədər hormon istehsal edə bilmədikdə, bədənin bütün funksiyaları yavaşlayır. Məhz bu “yavaşlama” vəziyyətinə tibbi dildə hipotireoz, el arasında isə tənbəl zob deyilir.
Tənbəl zobun səbəbləri: Vəzi niyə "Tənbəlləşir"?
Qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətinin zəifləməsi bir neçə faktordan asılı ola bilər. Ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:
Haşimoto Xəstəliyi: Bu, autoimmun bir xəstəlikdir. İmmun sistemi qalxanabənzər vəzini “yad cisim” kimi qəbul edərək ona hücum edir və nəticədə vəzi zədələnir.
Yod Çatışmazlığı: Yod, qalxanabənzər vəzi hormonlarının (T3 və T4) əsas xammalıdır. Qidalanmada yod çatışmadıqda vəzi hormon istehsal edə bilmir.
Əvvəlki Cərrahi Əməliyyatlar: Zob səbəbiylə vəzinin bir hissəsinin və ya tamamının götürülməsi təbii olaraq hormon səviyyəsinin düşməsinə səbəb olur.
Radiasiya Müalicəsi: Boyun nahiyəsinə tətbiq olunan şüalanma vəzinin hüceyrələrinə zərər verə bilər.
Bəzi Dərmanlar: Ürək xəstəlikləri və ya psixiatrik pozuntular üçün istifadə edilən bəzi preparatlar yan təsir kimi vəzinin işini ləngidə bilər.
Tənbəl zobun əlamətləri
Tənbəl zob hiyləgər bir xəstəlikdir, çünki əlamətləri yavaş-yavaş inkişaf edir və başqa xəstəliklərlə asanlıqla qarışdırıla bilər.
Əgər aşağıdakı hallardan bir neçəsini eyni anda yaşayırsınızsa, endokrinoloqa müraciət etməyin vaxtıdır:
Xroniki yorğunluq və halsızlıq: Nə qədər yatsanız da özünüzü gümrah hiss etmirsinizsə.
Səbəbsiz çəki artımı: Pəhriz saxlasanız belə çəki atmaqda çətinlik çəkmək.
Soyuğa qarşı dözümsüzlük: Hər kəsin normal hiss etdiyi mühitdə sizin üşüməniz.
Dəri quruluğu və saç tökülməsi: Saçların matlaşması, qırılması və dərinin pul-pul tökülməsi.
Qəbizlik: Həzm sisteminin yavaşlaması nəticəsində yaranan xroniki problemlər.
Yaddaş zəifliyi və depressiya: Diqqəti cəmləyə bilməmək, “beyin dumanı” hissi.
Aybaşı nizamsızlığı: Qadınlarda tsiklin pozulması və ya ağır keçməsi.
Tənbəl zobun diaqnozu
Tənbəl zobun diaqnozu əslində çox sadədir, lakin mütləq laborator müayinə tələb edir. Endokrinoloq Həkimlər adətən aşağıdakı analizləri təyin edirlər:
1. TSH Testi (Tireoid Stimullaşdırıcı Hormon)
Bu, ən vacib göstəricidir. Əgər bədəndə qalxanabənzər vəzi hormonu azdırsa, beyin (hipofiz vəzi) daha çox TSH istehsal edərək vəzini “işləməyə” məcbur edir. Yəni, yüksək TSH səviyyəsi adətən tənbəl zobun göstəricisidir.
2. Sərbəst T4 Testi
Qanda birbaşa dövr edən əsas hormonun səviyyəsini ölçür. TSH yüksək, T4 isə aşağıdırsa, bu aşkar hipotireoz deməkdir.
3. Anti-TPO və Anti-TG Analizləri
Xəstəliyin autoimmun (Haşimoto) mənşəli olub-olmadığını müəyyən etmək üçün antikorlar yoxlanılır.
Tənbəl zobun müalicəsi
Tənbəl zob tamamilə müalicə olunan və nəzarət altında saxlanılan bir vəziyyətdir. Müalicənin əsas məqsədi çatışmayan hormonu bədənə süni yolla qaytarmaqdır.
Dərman Müalicəsi: Əksər hallarda xəstələrə gündəlik qəbul edilən sintetik hormon (Levotiroksin) təyin olunur. Bu dərman bədənin təbii istehsal etdiyi hormonla eynidir.
Düzgün Qidalanma: Yodlu duz istifadə etmək (əgər həkim əksini deməyibsə), selen və sinklə zəngin qidalar (qoz, dəniz məhsulları) qəbul etmək faydalıdır.
Müntəzəm Yoxlanış: Dərman dozası fərdi olduğu üçün ildə ən azı 1-2 dəfə qan analizləri verilməli və doza tənzimlənməlidir.
Tənbəl zob və hamiləlik
Hamiləlik zamanı qalxanabənzər vəzi həm ana, həm də döl üçün ikiqat işləməlidir. Müalicə olunmayan tənbəl zob hamiləlik zamanı ciddi fəsadlara, o cümlədən inkişaf ləngiməsinə və ya vaxtından əvvəl doğuşa səbəb ola bilər. Lakin düzgün dərman müalicəsi ilə sağlam övlad dünyaya gətirmək tamamilə mümkündür.
Tez-tez verilən suallar
1. Tənbəl zob arıqlamağa mane olurmu?
Bəli, metabolizm yavaşladığı üçün bədən enerjini daha gec yandırır və çəki artımı baş verir. Lakin müalicəyə başladıqdan və hormon səviyyəsi normallaşdıqdan sonra arıqlamaq asanlaşır.
2. Tənbəl zob dərmanı ömürlükdür?
Əksər hallarda, xüsusən Haşimoto və ya vəzinin götürülməsi kimi durumlarda bəli, dərman ömür boyu qəbul edilməlidir. Bu dərman deyil, bədənin ehtiyacı olan hormondur.
3. Tənbəl zob saç tökülməsinə səbəb olurmu?
Bəli, ağır və uzunmüddətli hipotireoz saçların incəlməsinə və diffuz (hər tərəfli) tökülməsinə səbəb ola bilər. Müalicə ilə bu problem aradan qalxır.
5. Tənbəl zob xəstələri hansı qidalardan uzaq durmalıdır?
Həddindən artıq soya məhsulları və çiy şəkildə qəbul edilən kələm, brokoli (qoitrogen qidalar) hormon istehsalına mane ola bilər. Lakin bu qidalar bişirildikdə təhlükə azalır.
Xəbərdarlıq: Bu məqalə informativ xarakter daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
